Aparat Saneta służył do wykonywania leczniczego elektromasażu ciała prądem o wysokiej częstotliwości od stu do dwustu pięćdziesięciu woltów.
Pod koniec XIX wieku pojawiły się pierwsze eksperymenty związane z zastosowaniem prądów elektrycznych do leczenia ludzkiego ciała. Wśród pionierów elektroterapii byli francuski lekarz Jacques-Arsène d’Arsonval oraz Nikola Tesla, który uważany jest za wynalazcę tej metody. Tesla eksperymentował z wpływem elektryczność o wysokiej częstotliwości na poprawę zdrowia. Badania Tesli zwróciły uwagę francuskiego lekarza i badacza medycznego Paula Oudina, który w 1892 roku skonstruował pierwsze urządzenia znane jako Violet Ray (fioletowy promień).
Prezentowany aparat złożony jest z generatora wysokiego napięcia połączonego z transformatorem Tesli wbudowanym w rączkę, która służy jako uchwyt wymiennej elektrody wykonanej ze szkła. Elektrody wypełniano gazem szlachetnym, najczęściej neonem lub argonem. Gaz podczas pracy świecił na fioletowo, niebiesko lub różowo. Użytkownik masował elektrodą skórę, powodując przepływ prądu zmiennego o wysokiej częstotliwości przez ciało. Trzymając elektrodę w niewielkiej odległości od skóry, pacjent odczuwał mrowienie, a przy kontakcie ze skórą ciepło.
Urządzenie wyprodukowane zostało przez Spółkę akcyjną ETA w Pradze w latach 30. XX wieku. Nazwa firmy pochodzi od słów Elektrotechnické aparáty (aparatura elektryczna). Firma zajmowała się produkcją sprzętu radiowego, automatów do gier, transformatorów i elektrycznych lodówek.

W latach 20. i 30. XX wieku aparaty do elektroterapii były bardzo popularne. Znalazły zastosowanie w klinikach, wśród lekarzy, naturopatów i zwykłych ludzi. Urządzenia były stosowane w leczeniu prawie wszystkich dolegliwości fizycznych, a także psychicznych. Czasem przypisywano im cudowne właściwości lecznicze.

Odkurzacz elektryczny jest jednym z najpraktyczniejszych wynalazków XX wieku. Służy do oczyszczania różnych powierzchni z kurzu i sypkich zanieczyszczeń.

Prezentowany model odkurzacza Alfa K2 został wyprodukowany w 1961 roku w Rzeszowskiej Fabryce Sprzętu Gospodarskiego (RFSG). Fabryka powstała w miejscu, działającego przed II wojną światową, rzeszowskiego oddziału Fabryki Obrabiarek H. Cegielskiego. W 1967 roku przedsiębiorstwo otrzymało nazwę: Zelmer Rzeszowskie Zakłady Elektromechaniczne im. Augustyna Micała. W profilu produkcyjnym zakładów znalazły się odkurzacze elektryczne, froterki elektryczne, suszarki do włosów, hulajnogi oraz rowerki dziecięce, a z czasem także inne artykuły gospodarstwa domowego.

Model odkurzacza Alfa K2 typ A 7b został opracowany w Biurze Konstrukcyjno-Technologicznym fabryki, w którym pracowali Leonard Krawczyński, Józef Kalembkiewicz, Kazimierz Sadłowski i Władysław Wołoszyn. Pierwsze odkurzacze RFSG: Alfa, Beta i Gama w zasadzie nie różniły się konstrukcyjne. Wraz z rozwojem bazy technologicznej fabryki możliwe były pewne unowocześnienia.

Wprowadzony do produkcji w 1960 roku, model Alfa K2 był rozwinięciem poprzednich konstrukcji modelu Alfa II. Zmianą w stosunku do poprzednika było zastosowanie innego montowania pokryw, które teraz wciskane były w korpus. Pozwoliło to uzyskać bardziej nowoczesną i gładką bryłę urządzenia. Pokrywa przednia dociskała worek oparty na krawędzi, specjalnie zamontowanej wewnątrz odkurzacza. Pokrywa silnika wcześniej dociskała i utrzymywała silnik, w prezentowanym modelu funkcję tę przejęła poprzeczna belka przykręcana śrubami do wspomnianej krawędzi. Pokrywy prezentowanego obiektu wykonane zostały z bakelitu. Obydwie posiadają gwint, co oznacza, że do tego modelu stosowano wkręcany wąż ssący. Od roku 1958 elementy do odkurzaczy, takie jak rury i ssawki, wykonywane były z polichlorku winylu tak zwanego polwinitu. Urządzenie wyposażone zostało w agregat ssący typ SK 5 o mocy 250 W, wyprodukowany przez Fabrykę Wodomierzy we Wrocławiu. Tabliczka znamionowa, tak zwane cechowanie, nabita została ręcznie.

W prezentowanym modelu na korpusie zainstalowano nowo zaprojektowaną obudowę przełącznika, która jednocześnie stanowiła uchwyt dla gumowej rączki. W pierwszych egzemplarzach tego modelu korpus montowano na szynach, później zamieniono je na nóżki. Do połowy lat 60. XX wieku obudowy odkurzaczy malowane były farbą młotkową w kolorze szarym i jasnym zielononiebieskim. Odkurzacz wyposażono także w dodatkowe elementy: suszarkę i rozpylacz. Suszarka, montowana przez dodatkowe gniazdo umiejscowione w pokrywie silnika, mogła służyć do suszenia włosów lub drobnych części garderoby, a rozpylacz do zwilżania wodą bielizny przed prasowaniem, skrapiania kwiatów, rozpylania wody lub odpowiednio rozcieńczonej farby do malowania ścian.
Ciekawostka:
Według tabliczki znamionowej moc odkurzacza to 400 W, ale w prezentowanym obiekcie zamontowano silnik 250 W.
Odkurzacz Alfa K2 był pierwszym urządzeniem, które firma RFSG produkowała na eksport.

Bibliografia:
Zelmer 35 lat – 1951-1986, Krajowa Agencja Wydawnicza, Rzeszów 1986.

Prezentowany obiekt to fragment nawierzchni bitumicznej pochodzący z krakowskiego mostu im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Do stalowej konstrukcji montowanej na moście, przymocowano napis „Limbit Polmin” wykonany z brązu i będący nazwą produktu oraz jego wykonawcy. Polmin Państwowa Fabryka Olejów Mineralnych w Drohobyczu, działająca na terenie Borysławsko-Drohobyckiego Zagłębia Naftowego (dziś będącego częścią Ukrainy), powstała w 1909 roku jako rafineria ropy naftowej. W latach 20. i 30. XX wieku Polmin był jednym z największych i najnowocześniejszych na świecie przedsiębiorstw tego typu. Oferował szeroki wachlarz produktów destylacji frakcyjnej ropy naftowej oraz artykułów pochodnych. Jednym z takich produktów była opatentowana przez rafinerię nawierzchnia bitumiczna o nazwie Limbit. Składała się ona z asfaltu ponaftowego wymieszanego z pokruszoną skałą dolomitową. Most im. Marszałka Józefa Piłsudskiego powstawał w latach 1926-1933 na przedłużeniu ulic Krakowskiej i Legionów Józefa Piłsudskiego. Most ten w założeniu miał zastąpić położony nieco dalej Most Podgórski. Pracami budowlanymi kierował prof. Andrzej Pszenicki, a w realizację projektu zaangażowane były: Zjednoczone Fabryki Maszyn, Kotłów i Wagonów L. Zieleniewski i Fitzner-Gamper SA odpowiedzialne za charakterystyczną, kratownicową konstrukcję mostu; Huta Pokój w Rudzie Śląskiej dostarczająca metalowych balustrad oraz wspomniany Polmin który dostarczył nawierzchnię pokrywającą chodniki po obu stronach mostu. Prezentowany obiekt był zamocowany na moście od chwili jego otwarcia, był usytuowany w ciągu pieszym po stronie Podgórza.

Bibliografia:
Polmin Państwowa Fabryka Olejów Mineralnych w Drohobyczu, Warszawa 1927, książka dostępna w wirtualnej bibliotece „Polona” pod adresem: https://polona.pl/item/polmin-panstwowa-fabryka-olejow-mineralnych-w-drohobyczu,NzM3OTU0NzQ/15/#info:metadata, dostęp 9.05.2021.
Most Piłsudskiego, strona Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie, https://www.mim.krakow.pl/most-pilsudskiego, dostęp 9.05.2021.

Gazomierz miechowy jest najpopularniejszym typem urządzenia mierzącego objętość gazu przepływającą przez niego. Służy do rozliczeń między dostawcą a odbiorcą indywidualnym lub niewielkim przedsiębiorstwem. Konstrukcja tego typu gazomierza jest następująca: dwa miechy napełniają się naprzemiennie gazem i przekazują za pośrednictwem serwomechanizmu swój ruch posuwisto-zwrotny, zamieniany na ruch obrotowy bębenkowego mechanizmu liczydła, służącego do odczytu zużycia surowca. Ograniczona maksymalna przepustowość urządzenia nie pozwala używać go do pomiarów na skalę przemysłową. Rozwiązaniem tego problemu mogą być gazomierze turbinowe (silnikowe), w których ruchomy element (z reguły wiatraczek), napędzany jest przez różnicę ciśnień gazu znajdującego się przed i za gazomierzem. W przemyśle stosuje się też gazomierze manometryczne wyposażone w zwężkę w przepływającym strumieniu paliwa, powodującą mierzalną różnicę ciśnień na wlocie i wylocie z urządzenia.
Widoczny egzemplarz gazomierza miechowego powstał w polskiej firmie PoWoGaz – Poznańska Fabryka Wodomierzy i Gazomierzy, działającej nieprzerwanie od 1925 roku, kiedy powstała jako Warsztaty Naprawcze Wodomierzy przy Wodociągach w Poznaniu. Z biegiem lat rozbudowywano przedsiębiorstwo i rozwijano zakres produkcji, oferując urządzenia związane z wodociągami, gazownictwem i ciepłownictwem. O wysokiej jakości wyrobów świadczy przyznanie firmie Złotego Medalu na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w roku 1929. Dziś, po przekształceniach własnościowych, poznański wytwórca jest częścią grupy Apator.
Ciekawostka: Gazomierz zliczający przepływ gazu nie był jedynym typem narzędzia pozwalającego na uregulowanie należności za zużycie surowca. Istniały też urządzenia wrzutowe, które otwierały zawór gazowy tylko po wrzuceniu monety lub żetonu, umożliwiając pobór konkretnej ilości gazu. Ponadto funkcjonowały także specjalne bony, które pozwalały zapłacić z góry za pewną ilość gazu.

Bibliografia:
Wirtualna wystawa Gazomierze w sieci, Wirtualne Muzeum Gazownictwa, https://wmgaz.pl/wirtualne-wystawy/gazomierze-w-sieci, dostęp 9.05.2021.
Świat się zmienia, my to widzimy, prezentacja firmy Apator Powogaz, Poznań 26.10.2012, dostępna pod adresem: https://www.kierunekwodkan.pl/Resources/art/5344/bmp_508e782577d29.pdf, dostęp 9.05.2021.
Cennik Produktów firmy Apator 2017, nr 02/2017, dostępny pod adresem: https://hvacpr.pl/cenniki/zalaczniki/40, dostęp 9.05.2021.

Gramofon elektryczny Rytm powstał w odpowiedzi na rosnące potrzeby rynku muzycznego związane z urządzeń do odtwarzania płyt gramofonowych. Ich znaczenie wzrosło na fali odwilży i zmian obyczajowych po okresie siermiężnej stalinizacji Polski w pierwszej połowie lat 50. XX wieku. Rytm to jeden z wczesnych przykładów urządzeń tego rodzaju, konstruowanych w okresie powojennym. Krajowym liderem produkcji gramofonów w latach 60. i 70. XX wieku miały stać się zakłady T-4 (późniejsze: Łódzkie Zakłady Radiowe Fonica). W latach 50. pozycja ta nie była jeszcze określona, a przedsiębiorstwa, które w 1961 roku weszły w skład Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego i Teletechnicznego Unitra dopiero określały profil swojej produkcji.
Efektem tych poszukiwań jest właśnie Rytm. Za jego powstanie odpowiada fabryka Hipolit Cegielski Poznań. Zakłady te w 1949 roku upaństwowiono i zmieniono ich nazwę na Zakłady Metalowe im. Józefa Stalina w Poznaniu (ZISPO). Produkcja i przekazanie do sprzedaży gramofonu przypadły na przełom 1956 i 1957 roku. Podczas XX Zjazdu Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w dniach 24 i 25 lutego 1956 roku, na zamkniętym posiedzeniu, Nikita Chruszczow przedstawił tajny referat obnażający zbrodnie i nadużycia Stalina. 12 marca zmarł Bolesław Bierut, odpowiedzialny za realizację stalinowskiej polityki w Polsce. 28 czerwca w Poznaniu wybuchły trzydniowe zamieszki – znane szerzej jako Poznański Czerwiec – które zainicjowali robotnicy ZISPO, żądając „wolności i chleba”. Protesty zostały wprawdzie krwawo stłumione, stały się jednak symptomem zmiany nastrojów społecznych. 1 listopada nazwę ZISPO zmieniono na Zakłady Przemysłu Metalowego H. Cegielski w Poznaniu, Przedsiębiorstwo Państwowe.
Zamknięty w obudowie z fornirowanego drewna i pozbawiony wzmacniacza, stołowy gramofon Rytm wysuwa się z jej korpusu po opuszczeniu półkolistej klapy frontowej – stąd jego nazwa „chlebak”. Za wykonanie mechanizmu napędowego i montaż urządzenia odpowiadały ZISPO. W różnych okresach stosowano trzy rodzaje ramion adapterów, każdy systematycznie zastępowano lepszym. Były to chronologicznie: adaptery Poznańskich Zakładów Przemysłu Muzycznego Muza Poznań, adaptery ZISPO z dwuigłową wkładką, i, najliczniejsze, adaptery GD-56 Łódzkich Zakładów Radiowych T-4, których ramiona wykonano z bakelitu. Ostatni z wymienionych znajduje się w prezentowanym egzemplarzu. Obok wersji stacjonarnej, gramofon produkowano również w wersji walizkowej, w której obudowa mogła się różnić pod względem kształtu, zastosowanych materiałów oraz wykończenia.

Opracowanie: Filip Wróblewski

Majestic został wyprodukowany przez jedną z największych, przedwojennych, polskich firm radiowych – działające w latach 1925-1939 – Towarzystwo Radiotechniczne Elektrit z Wilna. Początkowo funkcjonowało ono, jako sklep wyspecjalizowany w sprzedaży importowanych radioodbiorników i części do nich. Profil działalności rozszerzono w 1927 roku, wprowadzając do sprzedaży radia własnej produkcji. Założycielami firmy byli Samuel i Hirsz Chwolesowie oraz Nachman Lewin.
Odbiornik Majestic nawiązuje stylistycznie do konstrukcji z lat 1933-1935, kiedy obowiązywał pionowy układ skrzynki i kiedy pojawiły się kwadratowe skale w układzie bębnowym, wykonane z twardego celuloidu. W Majesticu skala jest podświetlana trójkolorowo, a dla lepszego jej oglądu zastosowano szkło powiększające (magnetoskop). Na bocznej ścianie skrzynki odbiornika widnieje oznaczenie z konfiskaty w okresie okupacji hitlerowskiej, gdy posiadanie i słuchanie radia groziło śmiercią. W odbiorniku zastosowano jeden z wczesnych typów wskaźników dostrojenia do odbieranej stacji w postaci magnetoelektrycznego miernika wychyłowego. W starszych konstrukcjach aparatów radiowych stosowano wskaźnik neonowy tak zwaną linijkę świetlną, zaś w późniejszych modelach elektronowy wskaźnik dostrojenia nazywany „magicznym okiem”.
Majestic jest jednym z siedmiu modeli radioodbiorników „jubileuszowych”, wprowadzonych do sprzedaży w sezonie 1935-1936. Rokroczna zmiana oferty była spowodowana specyfiką cyklu produkcyjnego. Montaż następował w okresie od późnej jesieni do wczesnej wiosny, z przerwą w lecie, kiedy inżynierowie projektowali nowe modele. Efektem takiego sposobu organizacji pracy było coroczne zwalnianie załogi bez gwarancji ponownego zatrudnienia. Sezonowa produkcja była jednak wymuszona istnieniem silnej konkurencji na rynku radioodbiorników zdominowanym przez zagranicznych producentów (Philips, Marconi, Telefunken). By zwiększyć sprzedaż, poszczególne modele odbiorników Elektrit były produkowane w różnych typach: B – bateryjnym, Z – na prąd zmienny, U – na prąd stały. Wiązało się to z jednoczesną progresją ceny modeli od wersji ekonomicznych aż do ekskluzywnych. Majestic należał do tej ostatniej kategorii. W 1935 roku trzeba było za niego zapłacić 675 złotych, podczas gdy najtańszy w tamtym sezonie odbiornik Elektrita Kontinent kosztował 180 złotych. Średnie miesięczne wynagrodzenie wynosiło w tamtym czasie 102 zł w przypadku robotnika i 280 zł w przypadku pracownika umysłowego.

Opracowanie: Piotr Turowski, Filip Wróblewski

Hydrant jest urządzeniem, stosowanym na terenie Europy i Azji już od XVIII wieku, mającym zapewnić dostęp do wody bezpośrednio z głównego przewodu sieci wodociągowej. Jego głównym zadaniem jest dostarczanie wody dla straży pożarnej w razie pożaru. Niekiedy może też zapewniać ochłodę mieszkańcom miasta podczas upalnych dni, co przykładowo miało miejsce w Nowym Jorku w roku 1896. Hydranty dzielą się na zewnętrzne (uliczne) oraz wewnętrzne (stosowane w budynkach). Te drugie mają postać skrzynek, w środku których znajdują się zwinięty wąż oraz zawór podłączony do sieci wodociągowej. W hydrancie zewnętrznym zawsze znajduje się zawór odcinający dopływ wody oraz złącze umożliwiające podłączenie węża odbiorczego, zwykle za pomocą szybkozłącza lub konektora Storza. Wśród hydrantów ulicznych można dodatkowo wyróżnić konstrukcje nadziemne, w których zawór oraz złącze znajdują się w całości nad powierzchnią ulicy (ten typ często występuje na przykład w Stanach Zjednoczonych) oraz hydranty podziemne zaopatrzone w metalową skrzynkę, z umieszczonym wewnątrz złączem i zaworem, nakryte od góry pokrywą usytuowaną na równi z nawierzchnią. Hydrant podziemny z reguły stosowany jest wszędzie tam, gdzie istnieje ryzyko zamarznięcia wody w elementach nadziemnych urządzenia.
Prezentowana żeliwna skrzynka hydrantu została odlana w, należącej do Leopolda Taubmana, Płaszowskiej Odlewni Żelaza i Metali, mieszczącej się w Krakowie przy ulicy Wielickiej. Przedsiębiorca ten był również właścicielem Fabryki Gipsu Płaszów.
Ciekawostka: Gwałtowne zakręcenie hydrantu może doprowadzić do powstania w sieci wodociągowej zjawiska tak zwanego młota wodnego, mogącego prowadzić do zniszczenia rur i urządzeń podłączonych do sieci. Proces ten wiąże się z nagłym wzrostem ciśnienia wywołanym szybkim zatrzymaniem przepływu wody.

Bibliografia:
Pipes – Wood, strona „The History of Sanitary Serwers”, http://www.sewerhistory.org/photosgraphics/pipes-wood/, dostęp 7.05.2021.
Spis abonentów Państwowej Sieci Telefonicznej Okręgu Krakowskiego Dyrekcji Poczt i Telegrafów wraz z siecią P. A. S. T. w Zagłębiu Dąbrowskiem. Według stanu z dnia 1 stycznia 1929, Kraków 1929, skan publikacji dostępny pod adresem: http://www.mtg-malopolska.org.pl/images/skany/telefon_1929/telefon_1929.pdf, dostęp 7.05.2021.

Gazomierz miechowy jest najpopularniejszym typem urządzenia mierzącego objętość przepływającego gazu. Służy do dokonywania rozliczeń finansowych między dostawcą a odbiorcą i z reguły jest wyskalowany w metrach sześciennych. Jest to urządzenie wykorzystywane od początków XIX wieku do dziś, zwykle montowane u odbiorców indywidualnych oraz w niewielkich przedsiębiorstwach. Gazomierz składa się z dwóch miechów napełniających się naprzemiennie gazem i przekazujących, za pośrednictwem serwomechanizmu, swój ruch posuwisto-zwrotny na bębenkowy mechanizm liczydła, pozwalający dokonać odczytu zużycia błękitnego paliwa. Ze względu na wielkość urządzenia i wynikający z niej maksymalny możliwy przepływ, wyróżnia się różne klasy gazomierzy miechowych. Produkowane obecnie konstrukcje tego typu są często dodatkowo wyposażone w elektroniczne urządzenie zliczające zużycie i usprawniające dokonywanie odczytów wskazań przez dostawcę gazu. Obok gazomierzy miechowych wyróżniamy także gazomierze zwężkowe oraz silnikowe, typowe dla zastosowań przemysłowych, gdzie konieczne jest dostarczanie wyższych objętości paliwa w krótkim czasie. Widoczny egzemplarz gazomierza miechowego powstał w niemieckiej firmie Vesta, Apparate- und Metallwarenfabrik GmbH działającej w latach 1901-1937, produkującej wyroby metalowe na rynek niemiecki oraz eksportującej swoje produkty między innymi do USA.

Bibliografia:
Official Gazette of the United States Patent Office, Waszyngton 1910, s. 159.
Wirtualna wystawa Gazomierze w sieci, Wirtualne Muzeum Gazownictwa, https://wmgaz.pl/wirtualne-wystawy/gazomierze-w-sieci, dostęp 9.05.2021.

Gazomierz miechowy, obok gazomierzy zwężkowych i silnikowych, jest najpopularniejszym typem urządzenia mierzącego objętość przepływającego gazu w celu dokonania rozliczeń pomiędzy dostawcą a odbiorcą indywidualnym. Urządzenie to opatentował w 1815 roku Brytyjczyk Samuel Clegg, związany zawodowo z wytwórstwem gazu. Początkowo gazomierze stosowano głównie w zakładach przemysłowych, które używały gazu podczas produkcji, w miarę upowszechnienia się różnego typu sprzętów gazowych w gospodarstwach domowych, znalazły się one również tam. Nazwa gazomierz miechowy pochodzi od miechów znajdujących się w jego wnętrzu. Miechy o danej objętości napełniając się gazem pozwalają odmierzać jego ilość pobraną z sieci gazowej. Ruch miechów przekazywany jest za pośrednictwem serwomechanizmu na mechanizm z liczydłem (lub wskazówkami, tak jak w prezentowanym modelu), pozwalając na odczyt zużycia. Widoczny egzemplarz gazomierza miechowego został wyprodukowany przez niemiecką firmę Kromschröder AG, założoną w Osnabrücku w 1865 roku jako spółka akcyjna. Przedsiębiorstwo specjalizowało się w produkcji gazomierzy oraz szerokiej gamy sprzętu rolniczego pod marką Kromag. Przedsiębiorstwo założyło swoje filie w kilku miastach, między innymi we Wrocławiu, gdzie został wyprodukowany opisywany egzemplarz gazomierza. Firma działa do dziś. Prezentowany obiekt pracował we Wschowie w województwie lubuskim, o czym świadczy tabliczka zamontowana przez tamtejszego dostawcę gazu.
Ciekawostka: w przypadku gazomierzy miechowych produkcji niemieckiej, często podawano ich maksymalną przepustowość wyrażoną jako liczba płomieni. W przypadku prezentowanego egzemplarza określenie „20 płomieni” odpowiada przepustowości na poziomie 3m3/h.

Bibliografia:
K. Dreyer, Kromschröder, blog „Geschichte der Landtechnik”,
http://www.landtechnik-historisch.de/historische-landmaschinen/kromschroeder-ag/, dostęp 9.05.2021.
Wirtualna wystawa Gazomierze w sieci, Wirtualne Muzeum Gazownictwa, https://wmgaz.pl/wirtualne-wystawy/gazomierze-w-sieci, dostęp 9.05.2021.

Powiększalnik Krokus 3 to urządzenie optyczne służące do rzutowania i powiększania obrazu na papier fotograficzny dla otrzymania odbitki podczas pracy w ciemni fotograficznej. W tym celu negatyw fotograficzny (o rozmiarze do 6×6 cm) zamyka się w płaskiej ramce negatywowej, zaopatrzonej w dwie pary wbudowanych przesłon pionowych i poziomych, regulujących obszar kopiowania obrazu na materiał światłoczuły, umieszczany na podeście pod soczewką obiektywu. Nieco ponad ramką znajduje się szklany kondensator służący do równomiernego oświetlenia negatywu. Został on wbudowany w dolną część pojemnika obudowy latarni. Źródło światła stanowi żarówka. Pod ramką negatywową umieszczono mieszkowy wysięgnik z układem optycznym zaopatrzony w krążek z czerwonym filtrem ochronnym („lizak”) – na ten kolor nie reaguje czarno-biały materiał światłoczuły, co umożliwia próbne skalowanie i wstępną obróbkę obrazu, poprzedzającą właściwe naświetlanie. Pożądany rozmiar powiększenia uzyskuje się dzięki rozbieżności strumienia światła oraz umieszczaniu przedmiotu względem źródła światła, przy jego jednoczesnym oddalaniu lub zbliżaniu do podestu. By osiągnąć ten efekt należy podnieść korpus powiększalnika względem statywu, do którego go przytwierdzono. Umożliwia to mechanizm ślizgowy obejmujący trzy stalowe pręty, składające się na kolumnę statywu. Obły kształt obudowy Krokusa 3 jest związany z zastosowaniem technologii tłoczenia blachy. Ze względu na produkcję fabryczną, korpus i inne elementy urządzenia pokryto lakierem o teksturze młotkowej, pozwalającej ukryć powstałe niedoskonałości powierzchni wymagających zazwyczaj poprawek i szlifowania. Był to typowy zabieg stosowany przy wyrobach seryjnych w latach 50. i 60. XX wieku.
Powiększalnik Krokus 3 należy do serii powiększalników o tej nazwie, produkowanych od 1953 roku do lat 90. Model ten (w wersji do obróbki fotografii czarno-białej, a później kolorowej) był jednym z produktów eksportowych sprzedawanych głównie na Zachodzie celem uzyskania dewiz. Produkowano go w znacjonalizowanych Warszawskich Zakładach Foto-Optycznych (przemianowanych z końcem lat 60. XX wieku na Polskie Zakłady Optyczne). Zakłady te, założone w 1899 roku jako fabryka aparatów optycznych, zostały w 1921 roku przekształcone w Fabrykę Aparatów Optycznych i Precyzyjnych H. Kolberg i s-ka przez grupę przemysłowców, w której znaleźli się Kazimierz Mieszczański, Georg Cora, Karol Hercyk oraz Henryk Kolberg – bratanek Oskara Kolberga, badacza polskiej kultury ludowej.

Opracowanie: Filip Wróblewski