Pompa próżniowa to urządzenia służące do usuwania gazów i wytwarzania podciśnienia (próżni) w zamkniętym naczyniu. Prezentowana pompa jest ręcznym, jednotłokowym urządzeniem, używanym do przeprowadzania doświadczeń w placówkach oświatowych. Urządzenie osadzone jest na drewnianej podstawie, do której przymocowany jest tłok z drewnianą rękojeścią. Tłok porusza się w cylindrze zakończonym pod talerzem dwoma zaworami odcinającymi przepływ powietrza. Po nałożeniu szklanego klosza na talerz za pomocą pompy powietrze jest odsysane spod klosza poprzez poruszanie tłokiem. Firma, która wyprodukowała prezentowany model, Wytwórnia i Skład Pomocy Naukowych F.M. Złotnicki, została założona w 1893 roku we Lwowie. Działała do roku 1939, kiedy została znacjonalizowana przez władze sowieckie. Wytwórnia zajmowała się produkcją i sprzedażą wyposażenia oraz pomocy dydaktycznych takich jak preparaty zoologiczne, modele anatomiczne i botaniczne, globusy, akwaria, mikroskopy, mapy geograficzne i historyczne do pracowni fizycznych, chemicznych, geograficznych i biologicznych w szkołach. Zakłady posiadały własną pracownię mechaniczną i dermoplastyczną.

Bibliografia:
H. Wiórkiewicz, Kolekcja Leopolis Muzeum Niepodległości w Warszawie 1992 – 2006, „Niepodległość i Pamięć” 2006, nr 13/3 (24), s. 311-346, https://bazhum.muzhp.pl/media//files/Niepodleglosc_i_Pamiec/Niepodleglosc_i_Pamiec-r2006-t13-n3_(24)/Niepodleglosc_i_Pamiec-r2006-t13-n3_(24)-s311-346/Niepodleglosc_i_Pamiec-r2006-t13-n3_(24)-s311-346.pdf, dostęp 2.06.2021.

Przenośny, monofoniczny radioodbiornik Szarotka, to pierwszy tego rodzaju odbiornik produkowany w Polsce masowo w okresie powojennym. Pod względem wykorzystanych części i układu elektrycznego, jest to superheterodyna – odbiornik działający za pomocą lamp elektronowych, umożliwiających przetwarzanie fal radiowych na sygnały elektryczne. Urządzenie ma wbudowaną antenę ferrytową. Radioodbiornik, dzięki swym wymiarom i niewielkiej wadze, był nieodłącznym towarzyszem w podróży, na spacerach i piknikach. Projekt przenośnego radioodbiornika Szarotka w 1956 roku wykonał zespół konstrukcyjny Zakładów Radiowych im. Marcina Kasprzaka w Warszawie, wzorując się na projekcie radioodbiornika turystycznego Grazietta 541B, produkowanego na licencji austriackiej firmy Siemens. Szarotka jest zasilana za pomocą baterii lub z sieci, poprzez zasilacz w formie podstawki ze specjalnymi bolcami. Wyposażona jest w skórzany pokrowiec z paskiem na ramię. Radio zasilane za pomocą baterii może pracować od około dwudziestu pięciu do około trzydziestu godzin. Początkowo produkowano Szarotkę dwuzakresową, obejmującą fale średnie i długie, a następnie trzyzakresową dodając wycinek fal krótkich, co odróżniało ją od austriackiego pierwowzoru odbierającego jedynie fale średnie. Udogodnienie to pozwalało słuchaczom na odbiór – nielegalnego w Polsce – międzynarodowego Radia Luxembourg, nadającego muzykę młodzieżową i popularną spoza bloku komunistycznego.
Odbiornik był produkowany w trzech wersjach kolorystycznych: kremowej, musztardowej oraz koralowej. Pod względem wyglądu i kształtu obudowy nie różni się od wzorcowego modelu Grazietta 541B. Na szczycie płyty frontowej znajduje się podłużna skala z elektronowym wskaźnikiem dostrojenia po lewej stronie, poniżej, za ażurową przesłoną z lekko wypukłych pasów tworzywa sztucznego, schowano głośnik magnetoelektryczny Tonsil GD 9/0,5. Korpus urządzenia został opasany po bokach i od spodu metalową listwą utrzymującą panel frontowy i tylny. U góry znajduje się wysuwany uchwyt do przenoszenia urządzenia. Z prawej strony mieści się wyłącznik i pokrętło regulacji siły głosu, w górnej ściance klawisze przełączania zakresu fal oraz przełączniki trybu zasilania – normalnego i oszczędnego.

Opracowanie: Piotr Turowski, Filip Wróblewski

Prezentowany licznik jest urządzeniem służącym do pomiaru ładunku elektrycznego (amperogodziny) oraz energii elektrycznej (watogodziny) prądu stałego, pobranych z sieci przez odbiorcę energii. W uproszczeniu, działanie licznika oparte jest na ruchu wahadeł podłączonych do napięcia sieciowego, poruszających się z daną szybkością w polu elektrycznym, wytwarzanym przez cewki podłączone do sieci elektrycznej. Specyficzny ruch wahadeł przenoszony jest następnie na mechanizm umożliwiający odczyt wartości pobranego ładunku i energii. Taki typ licznika, obok konstrukcji wykorzystujących silnik elektryczny lub zjawiska elektrochemiczne (licznik wodorowy i rtęciowy), był powszechnie stosowany do początków XX wieku.
Prezentowany licznik wahadłowy został wyprodukowany przez niemieckie przedsiębiorstwo H. Aron, Elektrizitätszähler Fabrik GmbH założone w roku 1885 przez Hermanna Arona, zajmującego się zawodowo fizyką i elektrotechniką. Założyciel firmy był też jednym z autorów koncepcji licznika wahadłowego oraz właścicielem patentu na to urządzenie, zaś samo przedsiębiorstwo stało się światowym potentatem w dziedzinie liczników energii. W roku 1897 w Wiedniu otworzono filię zakładu, w której wyprodukowany został powyższy model.
Ciekawostka: Liczniki wahadłowe wyszły z użycia, ponieważ były drogie i skomplikowane w budowie, a przede wszystkim wzrosła popularność prądu przemiennego, którego zużycie było możliwe do zmierzenia za pomocą innego typu urządzeń.

Bibliografia:
Aron Herman, biogram opublikowany w bazie „Polin. Wirtualny Sztetl”, https://sztetl.org.pl/pl/biogramy/4841-aron-hermann, dostęp 9.05.2021.
P. Olszowiec, Pomiary energii elektrycznej liczą już 140 lat. Najpierw ważono miedź…, „Energia Gigawat” 2010, nr 1, https://rynek-energii-elektrycznej.cire.pl/pliki/2/pom-energ-el-licza-140-lat.pdf, dostęp 9.05.2021.

Licznik indukcyjny jest najpowszechniej stosowanym, a zarazem najstarszym (obecnym już na przełomie XIX i XX wieku) przyrządem umożliwiającym dokonywanie rozliczeń zużycia energii elektrycznej prądu przemiennego. Zasada działania takiego urządzenia opiera się na ruchu obrotowej tarczy w polu magnetycznym, wytwarzanym przez cewki z przepływającym prądem. Odczyt wskazań umożliwia liczydło bębenkowe. Dziś na coraz większą skalę, obok liczników indukcyjnych, stosuje się liczniki cyfrowe (elektroniczne), w których przepływ zużywanej przez odbiorcę energii, generuje impulsy zliczane przez urządzenie. Główna zaleta takich liczników to możliwość zdalnego odczytu (drogą radiową) wskazań przez inkasenta bez potrzeby fizycznego oglądania licznika. Podobnie jak liczniki indukcyjne, liczniki elektroniczne mogą być stosowane w instalacjach dla prądu jedno- lub trójfazowego. Dodatkowo, niektóre liczniki elektroniczne dają możliwość przedpłaty za daną, z góry określoną ilość energii elektrycznej, wykupionej przez odbiorcę. Działa to na podobnej zasadzie, co oferty przedpłacone oferowane przez telefonię komórkową.
Prezentowany licznik powstał w zakładzie Spółka Akcyjna Przemysłu Elektrycznego Czechowice, istniejącym od 1921 roku. Firma produkowała wiele rodzajów sprzętu elektrotechnicznego, instalacyjnego i oświetleniowego. Przedsiębiorstwo, po kilku przekształceniach własnościowych, działa do dziś.
Ciekawostka: Oszuści niekiedy podejmują próby zaniżenia wskazań licznika energii elektrycznej przykładając do obudowy magnes. W rzeczywistości, działania takie mogą prowadzić do zawyżenia wskazań urządzenia.

Bibliografia:
S. Bolkowski, Teoria obwodów elektrycznych, Warszawa 2010.
S. Krakowiak, Podstawy elektrotechniki – zagadnienia wybrane, Warszawa 2006, http://www.elektrycywiejscy.irsep.org/downloads/podstawy-sklad.pdf, dostęp 9.05.2021.
O nas, oficjalna strona firmy Kontakt Simon, https://www.kontakt-simon.com.pl/pl/Firma/Historia-firmy.html, dostęp 9.05.2021.

Laptop PowerBook 180 to komputer przenośny firmy Apple wchodzący w skład rodziny PowerBook liczącej niemal trzydzieści różnych modeli. Do produkcji trafił w 1992 roku. Seria PowerBook stanowi linię rozwojową serii Macintosh, w ramach której w 1989 roku na rynek trafił Macintosh Portable. Za realizację projektu rozwojowego laptopów Apple i kierowanie zespołem byli odpowiedzialni trzej menadżerowie: John Medica (inżynieria), Randy Battat i Neil Selvin (marketing).
PowerBook 180 cechuje się relatywnie dużą mocą obliczeniową, zapewnianą przez procesor Motorola 68030. Posiada wprowadzoną już w modelu 160 funkcję oszczędzania energii, która umożliwiła procesorowi pracę z wolniejszą częstotliwością. Urządzenie posiada standardowo 2,5 calowy dysk twardy o pojemności 80 MB, a funkcję nośników wymiennych pełnią dyskietki 3,5 cala o pojemności 1,44 MB. Rozmiar pamięci operacyjnej wynosi od 4 do 14 MB. W laptopie zastosowano ekran ciekłokrystaliczny (LCD) z aktywną matrycą o przekątnej 9,5 cala, który może wyświetlać czterobitową skalę szarości.
Seria PowerBook zrywa z obowiązującym w latach 1984-1990 śnieżnobiałym językiem projektowania produktów Apple (Snow White design language), opracowanym przez Hartmuta Esslingera. Za powstanie nowej koncepcji designu odpowiadał zespół Roberta Brunnera, który zastąpił jasną kolorystykę barwą grafitową. W laptopach z lat 80. nie przywiązywano zbyt dużej wagi do wyglądu, cechowały się one prostą formą, były kanciaste i ciężkie. Seria komputerów PowerBook, mających konkurować z produktami firm Toshiba i Compaq, przełamywała te schematy, oferując odbiorcom urządzenie zamontowane wewnątrz niewielkiej, kompaktowej obudowy z klapą (clamshell design). Rozwiązanie to zostało zaadaptowane z pierwszego istniejącego laptopa – Grid Compass projektu Billa Moggridge’a z 1982 roku. Dla podniesienia komfortu użytkowania, krawędzie urządzeń serii PowerBook zaokrąglono. Stosując zasady ergonomii, klawiaturę cofnięto pozostawiając miejsce na podparcie nadgarstków po obu stronach urządzenia. Funkcję myszki pełnił trackball umieszczony centralnie poniżej linii klawiatury (w modelu Macintosh Portable znajdował się po prawej stronie), co umożliwiało łatwe korzystanie z niego osobom lewo- i praworęcznym. Trackball to kulka wbudowana w obudowę komputera, której ruch obrotowy, dzięki zespołowi czujników, przekłada się na pozycję kursora na ekranie. Technologię tę opracował i opatentował w 1946 roku Ralph Benjamin. Stanowiła element Kompleksowego Systemu Sterowania marynarki wojennej Wielkiej Brytanii w celu koordynacji ruchu floty i przechwytywania wrogich okrętów czy samolotów.
Rozwiązania przyjęte w serii PowerBook wyznaczyły standardy projektowania współczesnych laptopów.

Opracowanie: Marek Więcek, Filip Wróblewski

Kratka ściekowa pozwala na punktowy odbiór wód opadowych i roztopowych z ulic i chodników, a następnie dostarczenie ich do podziemnego systemu kanalizacji deszczowej. Obecność kanalizacji jest nierozerwalnie związana z funkcjonowaniem sieci wodociągowej. Na terenie Krakowa początki współczesnych wodociągów sięgają 1901 roku. Sieć ta jest od lat rozwijana i unowocześniana tworząc system wodociągowy, jaki znamy dziś. Zanim sieć została wprowadzona, komfort i jakość życia krakowian były zdecydowanie niższe. Wodę pitną można było czerpać tylko ze studni lub rzek, zaś nieczystości i wszelkie odpady ciekłe były usuwane bezpośrednio do odkrytego rynsztoka, biegnącego wzdłuż ulic miasta.
Powyższy obiekt powstał w jednej z krakowskich odlewni żeliwa na zlecenie firmy budowlanej kierowanej przez Tadeusza Stryjeńskiego, jednego z wybitnych krakowskich architektów i konserwatorów zabytków. Stryjeński zasłynął między innymi tym, że jako pierwszy w Polsce stosował w swoich projektach konstrukcje żelbetowe.
Ciekawostka: Kratki ściekowe zwykle wykonywane są z żeliwa, czyli wysokowęglowego stopu żelaza z węglem. Najstarsze ślady wykorzystania żeliwa przez człowieka pochodzą z Chin i są datowane na V wiek p.n.e. Materiał ten był najszerzej stosowany w XVIII i XIX wieku w różnych dziedzinach inżynierii, co wynikało z gwałtownego rozwoju przemysłu.

Bibliografia:
Tadeusz Stryjeński, Internetowy Słownik Biograficzny, https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/tadeusz-stryjenski-1849-1943-architekt, dostęp 10.05.2021.
R. Wierzbicki, Wodociągi Krakowa, Kraków 2011, książka dostępna w Repozytorium Politechniki Krakowskiej pod adresem: https://suw.biblos.pk.edu.pl/viewResource&mId=444027, dostęp 9.05.2021.

Kuchenka gazowa to rodzaj pieca, który służy do termicznej obróbki żywności, a jako paliwo wykorzystuje gaz.
Pierwsze eksperymentalne kuchenki gazowe pojawiły się już w latach 20. XIX wieku. W 1826 roku Anglik James Sharp opatentował kuchenkę gazową. Urządzenie zostało pokazane na Targach Światowych w Londynie w 1851 roku. Upowszechnienie kuchenki gazowej nastąpiło jednak dopiero w latach 80. XIX wieku.
Prezentowana kuchenka została wyprodukowana przez brytyjską firmę Radiation Limited, Richmonds Gas Stove Co. Ltd. w latach 30. XX wieku. Została starannie wykonana i otrzymała nowoczesny, jak na tamte czasy, kształt oraz estetyczny wygląd. W prasie z tego okresu kuchnie firmy New World określano jako najbardziej nowoczesne i wydajne urządzenia gazowe na świecie.
Kuchenka gazowa New World jest przykładem urządzenia, w którym po raz pierwszy zamontowano termostaty umożliwiające regulację ciepła oraz zabezpieczenie przed ulatnianiem się gazu w razie przypadkowego przekręcenie kurka. Termostat o nazwie Regulo zamontowany został z prawej strony kuchenki. Dawał możliwość dziewięciostopniowej regulacji temperatury. Termostaty Regulo umożliwiły duży postęp w projektowaniu urządzeń gazowych, bo, w razie spadku ciśnienia gazu, automatycznie podtrzymywały ciepło w piekarniku. Kuchnia wyposażona została w pięć palników, piekarnik i grill z trzema półkami.
Ciekawostka:
W kuchniach gazowych New World umieszczano na mosiężnej tabliczce, przyczepionej do instalacji gazowej, skróconą instrukcję przygotowania potraw na przykład: „1. Ciasto mleczne, 2. Ciasto owocowe”. Nad palnikami montowano półkę na naczynia, które podgrzane czekały na porę podania jedzenia.

Lodownia domowa, inaczej nazywana szafą chłodniczą lub lodówką na lód, jest poprzedniczką obecnie używanych lodówek. Działała bez użycia prądu. Lodownia jest rodzajem drewnianej szafki chłodzonej lodem. Służyła do przechowywania żywności o krótkim terminie przydatności do spożycia w obniżonej temperaturze w celu zabezpieczenia jej przed zepsuciem.
Pierwsze takie urządzenia skonstruowano prawdopodobnie już w XVIII wieku. W Polsce lodownie pojawiły się w drugiej połowie XIX wieku. Początkowo lodówki były bardzo drogie. W okresie międzywojennym ich wartość porównywalna była z wartością samochodu. Korzystanie z takich urządzeń było kosztowne i dość uciążliwe, ponieważ wymagało stałego dostępu do lodu. W zależności od pojemności lodówki, w ciągu doby zużywano od ośmiu do piętnastu kilogramów lodu, aby zachować świeżość żywności. Zimą lód wycinano z rzek lub jezior, a następnie gromadzono go na miesiące letnie w specjalnie do tego przygotowanych budynkach zwanych lodowniami.

W prezentowanej lodowni domowej zamontowano prosty system odwadniający, którego funkcją było chłodzenie wnętrza lodówki. W górnej części urządzenia, w zamontowanym tam na stałe pojemniku specjalnie izolowanym blachą cynkową umieszczano bryłę lodu. Powietrze, ochładzane u góry, stawało się cięższe i opadało na dół, a ogrzane na dole, unosiło się do góry – w ten sposób utrzymywano stały ruch powietrza.
Pojemnik na lód został podzielony na dwie części. Mniejsza przegroda posiada nawiercone otwory, co sugeruje, że to do niej wkładano bryłę lodu. Większa nie posiada odpływu, więc, być może, służyła do schładzania napojów lub produktów wymagających niższej temperatury przechowywania, poprzez umieszczenie ich blisko bryły lodu. Mogła więc tworzyć coś na kształt dzisiejszego zamrażalnika. Woda z topniejącego lodu odprowadzana była przez system rynienek ułożonych w kształcie pofalowanej blachy na tylnej ścianie lodówki, podwieszonych pod komorą z lodem. Woda gromadziła się na dnie lodówki, a następnie była wylewana przy pomocy kranu zamontowanego na bocznej, lewej ścianie. Tego typu urządzenie powodowało, że użytkownik natrafiał na dwie niegodności: po pierwsze topniejący lód wymagał codziennego uzupełniania, a po drugie trzeba było często wylewać zbierającą się wodę.
Konstrukcja urządzenia zapewniała utrzymanie w środku niskiej temperatury. Lodówka została wykonana z drewna o grubości kilku centymetrów, jej wnętrze obito blachą ocynkowaną. Przestrzeń między drewnem a blachą wypełniano materiałem izolacyjnym – najczęściej słomą lub trocinami. Powstające na skutek roztapiania się lodu wahania temperatury (zazwyczaj od 8 do 11°C) zmniejszono zastosowaniem izolacji wokół drzwi i górnej klapy. W górnej części lodówki zamontowano również system wietrzenia z możliwością regulacji przepływu powietrza.
W Polsce, w rejonach, do których nie doprowadzono prądu lodówki na lód były używane jeszcze w latach 70. XX wieku.

Bibliografia:
G. Miliszkiewicz, Problematyka wyposażenia dworów ziemiańskich na tle obrazu produkcji artykułów gospodarstwa domowego w II Rzeczpospolitej, Lublin 2012, str. 108-110, dostępny w Bibliotece Multimedialnej Teatrnn.pl, https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/93845/edition/88493/content, dostęp 29.05.2021.
J. Brzozowska-Romanowa, Sposoby chłodzenia produktów w gospodarstwie domowem, „Pani domu” 1935, nr 5, str. 109-110, dostępne w Świętokrzyskiej Bibliotece Cyfrowej, http://sbc.wbp.kielce.pl/dlibra/publication/32950/edition/32456/content?ref=desc, dostęp 01.06.2021.

Lampowy, specjalny magnetofon płytowy MAG-D1 (P-181) (МАГ-Д1, П-181) został zaprojektowany i wyprodukowany w moskiewskim Ogólnozwiązkowym Instytucie Nagrań Dźwiękowych (Всесоюзный научно-исследовательский институт звукозаписи, ВНАИЗ) w 1957 roku. Urządzenie pomyślano jako jeden z elementów wojskowego systemu łączności. Jest przeznaczone do rejestracji radiotelegraficznych sygnałów Morse’a. Model MAG-D1 należy do licznej rodziny magnetofonów MAG o specjalnym przeznaczeniu, od pozostałych modeli różni się zastosowaniem płyty ferromagnetycznej w miejsce szpuli z taśmą magnetyczną. To jedno z pierwszych urządzeń produkowanych w ZSRR, w którym zastosowano tę technologię do rejestracji radiotelegraficznych sygnałów. Zasada działania rejestratora jest oparta na zapisie magnetycznym. Zastosowany układ głowicy posiada wkładkę magnetyczną z igłą do odczytu, co pozwala na dwustronny zapis i odtwarzanie płyty. W urządzeniu użyto specjalnych płyt do nagrywania (wyglądem zbliżone do płyt gramofonowych), z rowkami bieżnika i materiałem ferromagnetycznym (tlenki żelaza i chromu) nałożonym na tarczę płyty. Kasowanie nagrań odbywało się poprzez rozmagnesowanie dysku w oddzielnym urządzeniu lub przez przesunięcie magnesu w kształcie sztabki nad powierzchnią płyty. Czas nagrywania z maksymalną prędkością wynosi około półtorej minuty do dwóch minut. Prędkość dysku podczas nagrywania i odtwarzania jest zmienna od trzydziestu pięciu do stu obrotów na minutę. Urządzenie posiada wbudowany wzmacniacz lampowy, głośnik, a także dolnoprzepustowy, wąskopasmowy filtr, który pozwala wyodrębnić nawet bardzo słaby sygnał podczas odtwarzania. Mechanizm urządzenia zamknięto w stalowej obudowie (waga całości to trzydzieści pięć kilogramów), pokrytej lakierem o teksturze młotkowej ze zdejmowaną pokrywą. Na obu bokach skrzynki znajdują się ręczne uchwyty, na dole przymocowano dwie szyny. Pokrętła na płycie czołowej panelu regulacyjnego służą do przesuwania nagrania do przodu i do tyłu, a także do regulacji poziomu głośności i barwy dźwięku. Aparat jest zasilany sieciowo prądem zmiennym. Dodatkowe wyposażenie magnetofonu stanowi skrzynka do przenoszenia płyt oraz stojak na nie. Oprócz zastosowań wojskowych, MAG-D1 był wykorzystywany w centralach telefonicznych, na dworcach kolejowych, czy lotniskach, do nagrywania i automatycznego odtwarzania komunikatów, reklam lub sygnału Morse’a z radiotelegrafu. Był używany także w biurach jako dyktafon i automatyczna sekretarka.

Opracowanie: Filip Wróblewski

Pomiar zużycia prądu przemiennego, pobranego z sieci przez odbiorcę, możliwy jest między innymi przy użyciu liczników indukcyjnych. Jest to najstarszy rodzaj urządzeń zliczających pobór kilowatogodzin prądu przemiennego, z tych, które pozostają w produkcji do dziś. Przyrząd działa w następujący sposób: dwie cewki podłączone są do prądu i wytwarzają pole magnetyczne, które wprawia w ruch aluminiową tarczę połączoną z mechanizmem bębenkowym, umożliwiającym odczyt wskazań. Ilość zużytej energii elektrycznej jest w tym przypadku proporcjonalna do liczby obrotów wykonanych przez tarczę pod wpływem pola wytwarzanego przez cewki. Obecnie produkowane liczniki tego typu umożliwiają pomiar zużycia prądu jedno- lub trójfazowego, w zależności od wymagań odbiorcy. Linia przesyłowa trójfazowa ma najkorzystniejszy stosunek wydajności przesyłu energii do kosztów funkcjonowania sieci elektrycznej, zaś prąd trójfazowy znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie instalacja jednofazowa nie gwarantuje dostaw wystarczającej ilości energii.
Prezentowany licznik indukcyjny trójfazowy powstał w warszawskim zakładzie FAE, założonym w 1918 roku przez inżyniera Kazimierza Tadeusza Szpotańskiego, uznawanego za pioniera polskiego przemysłu elektrotechnicznego. Firma była największym w II Rzeczpospolitej przedsiębiorstwem zajmującym się produkcją aparatury elektrycznej. Zakład, po kilku przekształceniach własnościowych, dał początek polskiemu oddziałowi międzynarodowego koncernu elektrotechnicznego i w tej formie działa do dziś.
Ciekawostka: Wysoka jakość i innowacyjność produktów Szpotańskiego znajdowała uznanie na wystawach krajowych i międzynarodowych, a sam inżynier został odznaczony za zasługi między innymi Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Bibliografia:
Inż. Kazimierz Szpotański (1887-1966), oprac. AM, Strona warszawskiego oddziału Stowarzyszenia Elektryków Polskich, http://apw.ee.pw.edu.pl/sep-ow/PLI/szpot/zycior/szpotanKT.htm, dostęp 9.05.2021.
ZWAR, oficjalna strona firmy ABB, https://new.abb.com/about/history/heritage-brands/zwar, dostęp 9.05.2021.