ZAJEZDNIA
Historia
main image

Historia Zajezdni

podstawowe informacje
  Kompleks zajezdni przy ul. św. Wawrzyńca to unikat w skali europejskiej, będący jedynym zachowanym praktycznie w całości zespołem zajezdni, dokumentującym ciągłość rozwoju komunikacji miejskiej od wprowadzenia tramwaju konnego, poprzez tramwaj elektryczny wąsko – i normalnotorowy do autobusów. Całe założenie wznoszone było etapami pod koniec XIX i w początkach XX wieku.
Świętego Wawrzyńca 15, 31-060 Kraków
1882 rok
Zajezdnia Św. Wawrzyńca

Remont siedziby głównej przy ul. św. Wawrzyńca 15


W momencie powstania Muzeum rozpoczęto proces rewaloryzacji poszczególnych budynków oraz przystosowanie ich do celów wystawienniczych. W 2000 roku rozpoczęto renowację wozowni tramwajów elektrycznych wąskotorowych, warsztatów oraz elektrowni – jest to obecna hala D. Następnie, w latach 2006-2007, remontowano wozownię tramwaju konnego, czyli obecną halę E. Natomiast w latach 2007-2008 odnowiono halę z 1912 roku, wybudowaną jako garaż dla tramwajów elektrycznych normalnotorowych (obecna hala F). Doprowadzono do niej szyny, co połączyło muzeum z trakcją miejską i umożliwiło „ożywienie” zabytkowych tramwajów, które od czasu do czasu wyjeżdżają na ulice jako Krakowska Linia Muzealna.

W latach 2008-2009 trwała rewaloryzacja dawnej siedziby Krakowskiej Spółki Tramwajowej, budynku z 1882 roku, pełniącego obecnie funkcję siedziby administracji Muzeum. W kolejnych latach zajmowano się odnowieniem magazynów, także tych, pochodzących z 1882 roku. Zadbano również o dziedziniec muzealny.

W ostatnim czasie Muzeum przeszło gruntowną modernizację w związku z realizacją projektu „Rewaloryzacja zabytkowej siedziby Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie na potrzeby nowoczesnego muzeum nauki i techniki” finansowanego ze środków unijnych. Zespół budynków siedzibie Muzeum przy ul. św. Wawrzyńca 15 został ulepszony i rozbudowany. Utworzone zostały nowoczesne – naziemne i podziemne – powiązania komunikacyjnie, dzięki którym powstał funkcjonalny i logiczny układ zwiedzania wszystkich hal. Poza pracami modernizacyjnymi, utworzono także podziemne kondygnacje „-1” pod halą D, a także pod dziedzińcem muzeum. Dzięki temu aż dwukrotnie powiększona została przestrzeń ekspozycyjna Muzeum, która wynosi obecnie około 6 tysięcy m². Nowe możliwości lokalowe pozwolą na dalszy rozwój instytucji. W pomieszczeniach powstanie narracyjna wystawa stała prezentująca rozwój inżynierii i techniki.

Polecamy film „Podziemne miasto” pokazujący efekty realizacji projektu.




Historia obiektu


Kompleks zajezdni przy ul. św. Wawrzyńca to unikat w skali europejskiej. Jest jedynym zachowanym praktycznie w całości zespołem zajezdni, świadectwem przemian komunikacji miejskiej od wprowadzenia tramwaju konnego, poprzez tramwaj elektryczny wąsko – i normalnotorowy do autobusów. Budynki powstawały od końca XIX po początek XX wieku. Kompleks zmieniał się wraz z wprowadzaniem kolejnych etapów historii komunikacji w Krakowie.

Pierwsze obiekty wybudowała spółka Belgijskie Towarzystwo Kolei Żelaznych (Compagnie Générale des Chemins de Fer Secondaires), założona przez Bank Belgijski (Banque de Belgique). Otrzymała ona od Gminy Kraków koncesję na budowę i eksploatację pierwszych w mieście linii tramwajowych. Najstarszy zachowany do dzisiaj obiekt, zajezdnię tramwaju konnego wąskotorowego, a także stajnie dla koni zdrowych i chorych oraz obiekty administracyjno- magazynowe, wybudowano w 1882 roku według projektu H. Gérona, zmodyfikowanego na wniosek służb magistrackich. W efekcie powstał budynek o drewnianym szkielecie z wypełnieniem ceglanym, o konstrukcji ryglowej (tak zwany „mur pruski”) – bardzo rzadki w Krakowie typ budownictwa.

Pierwsza linia tramwajowa łączyła Most Podgórski z Dworcem Głównym i wzniesione w 1882 r. budynki wystarczały do jej obsługi. Sytuacja uległa zmianie, kiedy w 1896 roku wybudowano drugą linię, prowadzącą od Rynku Głównego do Parku Krakowskiego. W związku z jej pojawieniem się, wozownia została przedłużona w stronę ul. Gazowej. Autorami projektu poszerzenia zaplecza zajezdni byli Tadeusz Stryjeński i Zygmunt Hendel.

W 1900 roku, na skutek elektryfikacji linii tramwajowych, zespół rozbudowano według projektu Karola Knausa. Wybudowano kompleks hal zespolonych dla tramwaju elektrycznego wąskotorowego (o prześwicie między torami wynoszącym 900 mm), mieszczący zajezdnię, warsztaty oraz elektrownię. Wtedy też przebudowano pomieszczenia administracyjne i zaplecze. Wszystkie wzniesione wówczas budynki to obiekty murowane.

W latach 1912-1913 zbudowano dyspozytornię oraz wozownie dla tramwajów normalnotorowych, także po przeciwnej stronie ul. św. Wawrzyńca. Wynikało to z faktu, że wagony normalnotorowe (o rozstawie szyn 1435 mm), które zakupiła Krakowska Miejska Kolej Elektryczna (ówczesny odpowiednik MPK) były większe od wąskotorowych i nie mieściły się w starszych halach. Nowe budynki to konstrukcje w typie „muru pruskiego”.

Dalsza rozbudowa przypadła na lata 20. XX wieku, kiedy to z uwagi na zakup autobusów wybudowano garaże i warsztaty dla tych pojazdów będące, podobnie jak najstarsza zajezdnia tramwaju konnego czy hale dla wagonów normalnotorowych, budynkami wzniesionymi jako „mur pruski”. Tego typu obiekty nie są trwałe, tak więc decyzja o wykonaniu ich we wspomniany sposób dowodzi, iż miały to być pomieszczenia tymczasowe, służące tylko do czasu wybudowania nowej zajezdni. Ta została oddana w 1938 roku i mieściła się przy ul. Brożka 3.

Tramwaje ostatecznie zniknęły z zajezdni przy ul. św. Wawrzyńca w końcu lat 50. i na początku lat 60. XX wieku, a w budynkach, które po nich pozostały, urządzono warsztaty autobusowe i magazyny.
Cały kompleks zajezdni, po obu stronach ul. św. Wawrzyńca (po nieparzystej to obiekty będące dziś własnością gminy, po parzystej – własność Kanoników Laterańskich), wpisany został w 1985 roku do Rejestru Zabytków pod numerem A-680. W budynkach gminnych, przystosowanych na cele wystawiennicze, mieści się dzisiaj siedziba Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie.

Historia Zajezdni

podstawowe informacje
  Kompleks zajezdni przy ul. św. Wawrzyńca to unikat w skali europejskiej, będący jedynym zachowanym praktycznie w całości zespołem zajezdni, dokumentującym ciągłość rozwoju komunikacji miejskiej od wprowadzenia tramwaju konnego, poprzez tramwaj elektryczny wąsko – i normalnotorowy do autobusów. Całe założenie wznoszone było etapami pod koniec XIX i w początkach XX wieku.
Świętego Wawrzyńca 15, 31-060 Kraków
1882 rok

Zdjęcia i wideo

photo 01

Pliki do pobrania